Advies
Een objectief kopen voor je 4×5 camera
Je kunt niet zomaar elke lens op je grootformaatcamera gebruiken; hij moet speciaal voor dat doel ontworpen zijn. Maar geen zorgen, deze gids leert je snel alles wat je moet weten en waar je de perfecte lens kunt vinden voor een verrassend goede prijs!
Inzicht in 4×5-fotografie
Voordat we dieper ingaan op lenzen, is het essentieel om te begrijpen wat 4×5-fotografie zo bijzonder maakt. In tegenstelling tot kleinere formaten bieden 4×5-camera’s een ongeëvenaarde beeldkwaliteit, detail en controle over perspectief en scherptediepte door middel van camerabewegingen zoals kantelen, verschuiven en zwenken. Deze mogelijkheden vereisen lenzen die niet alleen van hoge optische kwaliteit zijn, maar ook in staat zijn om het grote filmoppervlak te bedekken zonder vignettering, vooral bij aanzienlijke bewegingen.
Oké, laten we dan ter zake komen. Een 4×5-lens is speciaal ontworpen voor gebruik met grootformaatcamera’s en is gemonteerd in een sluiter en meestal bevestigd aan een lensplaat. Het ziet er ongeveer zo uit:
De lensconstructie bestaat uit drie hoofdonderdelen:
Lens: De lens is simpelweg het glas in een metalen behuizing, meestal bestaande uit twee delen die in de voor- en achterkant van de sluiter worden geschroefd. Het is ongebruikelijk om een lens te vinden die niet al in een sluiter is gemonteerd. We raden af om een lens zonder sluiter als eerste lens aan te schaffen.
Sluiter: De sluiter regelt het diafragma en de sluitertijd van je lens. Hij is mechanisch en werkt met zeer vertrouwde instellingen die je van al je andere camera’s zult herkennen. Niets om je door te laten intimideren! Sluiters worden meestal gemaakt door Copal, Seiko, Prontor of Compur en zijn verkrijgbaar in 3 basismaten: ‘0’ voor kleinere, lichtere lenzen, ‘1’ voor iets grotere lenzen en ‘3’ voor de grote lenzen. Voor 4×5-lenzen is de sluiter meestal van het formaat ‘0’ of ‘1’. Sluiters worden vaak aangeduid als Copal 0, Copal 1 en Copal 3, omdat Copal de markt zo lang domineerde dat de naam synoniem werd met grootformaatsluiters.
Lensplaat: De lensplaat is het onderdeel waaraan de lens en de sluiter zijn bevestigd met een schroefring. Verschillende camerafabrikanten gebruiken verschillende formaten lensplaten, maar de meest populaire variant voor 4×5-camera’s is de ‘Linhof’-lensplaat. Intrepid 4×5-camera’s accepteren deze plaat, evenals onze eigen platen. Linhof is een oude fabrikant van grootformaatcamera’s, dus de merknaam is aan dit formaat plaat verbonden gebleven, ondanks dat ze door vele verschillende fabrikanten zijn gemaakt. Let op de vorm van de plaat, niet op het merk. Normaal gesproken wordt een 4×5-lens geleverd met een van deze lensplaten, maar als je niet zeker weet welk formaat plaat je nodig hebt, kan je er eenvoudig één bestellen via onze website.
Linhof-stijl lensplaat
Meest gebruikte lensplaat voor 4×5-camera’s
Lens gemonteerd op lensplaat
Er wordt een schroefring meegeleverd waarmee de lens op de plaat wordt bevestigd.
Nu je begrijpt waaruit een grootformaatlens bestaat (glas, sluiter en lensplaat), is het tijd om na te denken over hoe je er een kunt kopen. Je koopt een tweedehands lens, omdat ze niet meer nieuw worden geproduceerd. Er is echter een overvloed aan deze lenzen op voorraad en gezien de kwaliteit van het glas vinden wij ze een van de beste deals in de fotografie!
De meeste mensen vinden het het makkelijkst om een lens via eBay te kopen, dus daar zullen we het hier over hebben.
Weten wat je moet intypen om naar een lens op eBay te zoeken, is al de helft van het werk. We raden aan om te zoeken op sluitermaat, dus voor 4×5 kun je zoeken naar “Copal 0 Lens” of “Copal 1 Lens”. Deze zoektermen leveren een enorm aanbod aan lenzen op, dus laten we eens kijken welke lensspecificaties het beste bij jou passen.
Waarop te letten bij de aanschaf van een 4×5-lens
1. Brandpuntsafstand
Groothoek (75 mm – 120 mm): Ideaal voor landschaps- en architectuurfotografie. Groothoeklenzen bieden een breed gezichtsveld. Houd er rekening mee dat een 75 mm-lens, vanwege het grotere formaat, zich gedraagt als een 24 mm-lens op een normale camera.
Normaal (150 mm – 180 mm): Deze lenzen bieden een beeldhoek die vergelijkbaar is met die van het menselijk oog en zijn veelzijdig voor diverse onderwerpen, van portretten tot stillevens. Wanneer je gewend bent aan lenzen op kleinbeeldcamera’s, is het handig om de brandpuntsafstand met 3 te vermenigvuldigen. Een 50 mm-lens op een kleinbeeldcamera is bijvoorbeeld gelijk aan een 150 mm-lens op een 4×5-camera.
Telelens (210 mm en hoger): Het meest geschikt voor portretten of het comprimeren van verre scènes. Telelenzen op 4×5-camera’s vereisen zorgvuldige bediening om camerabewegingen te minimaliseren en de scherpte te behouden, maar kunnen enkele van de mooiste resultaten opleveren.
Kleinbeeld brandpuntsafstand
21mm
24mm
28mm
35mm
40mm
50mm
65mm
90mm
Dichtstbijzijnde equivalente 4×5 lens
65mm
75mm
90mm
105mm
135mm
150mm
210mm
300mm
2. Lensdekking
Een lens moet een voldoende grote beeldcirkel hebben om niet alleen het volledige 4×5 filmgebied te bestrijken, maar ook bewegingen mogelijk te maken zonder vignettering (donkere hoeken van de film). Dit is cruciaal om het volledige potentieel van grootformaatcamera’s te benutten, met name voor architectuur- en landschapsfotografie waarbij bewegingen vaak voorkomen. De absolute minimale beeldcirkel is 162 mm en idealiter wil je iets groters.
3. Maximaal diafragma
Grootformaatlenzen hebben doorgaans een kleiner maximaal diafragma (bijv. f/5.6, f/8) dan lenzen voor kleinere formaten. Hoewel dit beperkend lijkt, is de scherptediepte bij grootformaatfotografie veel kleiner, wat zorgt voor een prachtig bokeh-effect bij een open diafragma. Een groter maximaal diafragma kan gunstig zijn bij weinig licht en voor scherpstellen op de matglasplaat. De scherptediepte van een 150mm lens bij een open diafragma van f/5.6 is flinterdun.
Onze tip 5 beginnerslenzen voor 4×5
1. Nikkor W 150mm f5.6
2. Schneider Apo Symmar 210mm f5.6
3. Rodenstock Sirnonar 150mm f5.6
4. Fujinon W 150mm f5.6
5. Schneider Apo Symmar 150mm f5.6
Vintage lenzen
Een van de geweldige dingen van grootformaatfotografie is het enorme aanbod aan vintage lenzen waarmee je kunt experimenteren. Veel van deze lenzen, vaak met een messing behuizing, zijn relatief goedkoop online te vinden en zijn prima geschikt voor 4×5 film. Het nadeel is dat ze niet in standaardmaten of met een sluiter verkrijgbaar zijn, dus je moet zelf wat aanpassingen maken. Maar ze zijn fantastisch als je wilt experimenteren met papieren negatieven, natte platen of films met een zeer lage gevoeligheid, waarbij je lange belichtingstijden kunt gebruiken.
Conclusie
Voor beginners wordt vaak een objectief in het normale bereik (135 mm – 150 mm) aanbevolen, omdat dit de meeste veelzijdigheid en gebruiksgemak biedt. Merken zoals Schneider, Rodenstock, Nikkor en Fujinon hebben een uitstekende reputatie en bieden een enorm assortiment objectieven, die allemaal een prima eerste objectief zouden zijn.
De keuze voor je eerste 4×5-objectief is een combinatie van persoonlijke voorkeur, artistieke intentie en praktische overwegingen. Door de bovenstaande factoren te begrijpen, kun je een weloverwogen beslissing nemen die niet alleen aan je technische eisen voldoet, maar ook je creatieve inspanningen inspireert. Onthoud dat het juiste objectief een hulpmiddel is dat je fotografische creativiteit moet vergroten! Zorg er dus voor dat het objectief volledig functioneert en vrij is van stof, krassen en schimmel.
Met dank aan Intrepid voor tekst en illustraties.
